Prof. Dr. Tuğçe Kökçü
21 Ağustos 2025
5 dk
21 Ağustos 2025
5 dk
21 Ağustos 2025
Giriş
Pandemi yalnızca enfeksiyon riski değil; sosyal temasın azalmasıyla ruh sağlığını da etkiledi. Peki kronik hastalığı olanlar bu dönemi nasıl yaşadı? UCL’in Millennium Cohort Study (MCS) ve ebeveyn örneklemi üzerinde yürüttüğü boylamsal COVID-19 araştırması bu soruya ışık tutuyor.
Çalışma kısaca
-
Örneklem: MCS (19 yaş, n≈5,5 bin) ve ebeveynleri (n≈7,5 bin).
-
Dalgalar: 2020 Mayıs (kapanma), 2020 Eyl-Eki (rahatlama), 2021 Şub-Mar (3. kapanma) + pandemi öncesi baz ölçümler.
-
Ölçümler:
-
İyi oluş: SWEMWBS
-
Psikolojik sıkıntı: Kessler-6
-
Aracı değişkenler: Sosyal destek/provizyon, “hastayken yardım alabilme”, yalnızlık
-
-
Yöntem: Yapısal Eşitlik Panel Modelleri ve FIML ile eksik veriye dayanıklı analiz.
Öne çıkan bulgular
-
Kronik hastalığı olanlarda iyi oluş sürekli daha düşük, sıkıntı daha yüksek (pandemi öncesi dâhil).
-
2020 sonbaharındaki kısmi açılmada, kronik hastalığı olmayanlarda iyi oluş toparlanırken olanlarda kötüleşmesürdü.
-
Sosyal destek ↑ → iyi oluş ↑, sıkıntı ↓; yalnızlık ↑ → iyi oluş ↓, sıkıntı ↑.
-
Sosyal destek/yalnızlık, kronik hastalık ile ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi kısmen aracılıyor (doğrudan etki tamamen kaybolmuyor).
-
Psikolojik kronik hastalıkların etkisi daha güçlü, fakat fiziksel kronik durumlarda da anlamlı olumsuzluk var.
Neden önemli?
Bulgular, pandemi gibi krizlerde kronik hastalığı olanların ruh sağlığı açısından çifte risk altında olduğunu ve sosyal sermayenin (destek ağları, yakın ilişkiler) koruyucu rolünü doğruluyor.
Uygulama için öneriler
-
Kısa vadede: Destek ağlarını aktive eden aramalar, çevrim-içi/yerelde akran destek grupları, evde bakım ve öz-yönetim becerileri için mikro eğitimler.
-
Orta vadede: Sağlık hizmetlerinde yüz yüze / çevrim-içi esnek erişim, sosyal reçete uygulamalarının yaygınlaştırılması.
-
Uzun vadede: Kronik hastalığı olanlara geniş güvenlik ağı (topluluk merkezleri, belediye destek hatları, bakım verenlere destek).
Sınırlılıklar
Hastalık şiddeti ayrıştırılamıyor; sosyal desteğin türleri (yüz yüze vs. çevrim-içi) ayrıntılı ölçülmedi; örneklem iki yaş kuşağına odaklı.
Kaynak ve atıf
Bu yazı, şu açık erişimli makaleden türetilmiştir:
Aksoy O., Wu A.F.W., Aksoy S., Rivas C. (2024). Social support and mental well-being among people with and without chronic illness during the Covid-19 pandemic: evidence from the longitudinal UCL covid survey. BMC Psychology, 12:136. DOI: 10.1186/s40359-024-01596-x.
Lisans: CC BY 4.0 – Uygun atıf verilerek uyarlama ve paylaşım serbesttir.
Prof. Dr. Tuğçe Kökçü
21 Ağustos 2025
Ücretsiz görüntüleyin, detayları öğrenin!
